Ш

ШАБЛОН (ням. Schablone) – 1. Профіль, контур, абрыс, які з’яўляецца ўзорам для іншых вырабаў. 2. Інструмент для праверкі правільнасці формы і памеру гатовых вырабаў. 3. Чарцёж архітэктурнай дэталі ў натуральную велічыню. 4. Збіты ўзор, які слепа пераймаюць; штамп. Шаблон ствараецца перад аперацыяй індывідуальна для кожнага пацыента і да вызначанага пазванка (z viazda.by, 20.12.2021).

ШАЙБА (ням. Scheibe) – 1. Круглая металічная пласцінка з адтулінай пасярэдзіне, якая падкладваецца пад гайку ці пад галоўку вінта. 2. Спартыўная прылада для гульні ў хакей y выглядзе гумавага ці пластмасавага плоскага дыска. Тут можна даведацца, з якой хуткасцю ляціць шайба (z viazda.by, 20.06.2022).

ШАФЕР (ням. Schaffer) – удзельнік вясельнага абраду, які ў час вянчання трымае вянец над галавой жаніха (нявесты). Растлумачыўшы правілы, шафер меў намер на заканчэнне паведаміць, што ніхто ніколі не выйграе, а маладыя сарвуць джэкпот (z viazda.by, 20.07.2022).

ШАХТА (ням. Schacht) – прамысловае прадпрыемства, якое ажыццяўляе здабычу карысных выкапняў з дапамогай сістэмы падземных горных выпрацовак. Шахта Cullinan вядомая тым, што менавіта там у 1905 годзе быў здабыты самы вялікі ў свеце алмаз вагой 3106 карат (z viazda.by, 28.04.2022).

Ш B АГ EP (ням. Schwager) – брат жонкі або муж сястры ці жончынай сястры. Яго швагер жыў у нас, у Зазяленні (z viazda.by, 22.04.2022).

ШЛАГБА У М (ням. Schlagbaum) – перакладзіна для адкрывання і закрывання шляху на чыгуначных пераездах і заставах. Белы Лясок – вёска асаблівая, сваёй ускраінай яна ўпіраецца ў Белавежскую пушчу, там шлагбаум стаіць на ўездзе ў Нацыянальны парк (z viazda.by, 28.03.2022).

ШЛАНГ (ням. Schlange) – гнуткая гумавая або прарызіненая труба для адводу, пералівання вадкасцей, газаў. Яны злівалі паліва са стаялага пагрузчыка, далучаючы шланг да бака (z viazda.by, 12.11.2021).

ШЛЕЙФ (ням. Schleife) – 1. Доўгі падол жаночай сукенкі, які цягнецца ззаду. 2. След, паласа ў паветры, на зямлі, на вадзе ад руху чаго-небудзь. 3. Сельскагаспадарчая прылада для выраўновання глебы, валакуша. Шлейф выглядае велічна і па-жаноцку, але ў такой сукенцы рухацца можна толькі па плаўных лініях, пазбягаючы рэзкіх паваротаў, каб не заблытацца (z viazda.by, 04.08.2021).

ШЛЯГЕР (ням. Schlager) – новая модная, вельмі папулярная ў які-небудзь перыяд песня, мелодыя. Веры Вярбе, безумоўна, было прыемна, што, дзякуючы аранжыроўцы, зробленай Уладзімірам Мулявіным, «Ручнікі» ператварыліся ў шлягер (z viazda.by, 16.01.2022).

ШНУР (ням. Schnur) – 1. Тонкая вяровачка, звітая з некалькіх кручаных нітак. 2. Электрычны провад, які складаецца з некалькіх ізаляваных жыл. Каб адагнаць мух і камароў ад акна, замацуйце ў яго верхняй частцы планку або шнур з доўгімі стужкамі з поліэтыленавай плёнкі (z viazda.by, 21.06.2022).

ШОПІНГ (англ. shopping) – наведванне крам з мэтай куплі рэчаў або прадуктаў. Хлопчыкі і дзяўчынкі ўсіх узростаў і з розных населеных пунктаў Віцебскай вобласці, якія адправіліся ў гэты дзень на шопінг, засталіся вельмі задаволеныя (z viazda.by, 24.08.2022).

ШОРТ-ЛІСТ (англ. short-list) – папярэдні спіс кандыдатаў на пасаду, прэмію, узнагароду, палітычную пазіцыю, які быў скарочаны з больш доўгага спісу кандыдатаў. У 2022 годзе расійскія фільмы засталіся без намінацый – стужка «Раздымая кулакі» Кіры Каваленка, якая прэтэндавала на барацьбу ў намінацыі «Лепшы замежны фільм», у шорт-ліст прэміі не ўвайшла (z viazda.by, 09.02.2022).

ШОРТ-ТРЭК (англ. short track) – форма спаборніцкага канькабежнага спорту на лёдзе, дзе некалькі фігурыстаў (звычайна ад чатырох да шасці) катаюцца на авальнай лядовай дарожцы даўжынёй 111,111 метра (364,54 фута). Не змаглі адабрацца для ўдзелу ў Гульнях хакей з шайбай і шорт-трэк (zviazda.by, 24.03.2022).

ШОЎРУМ (англ. showroom) – памяшканне ў выглядзе пакоя, у якім ажыццяўляецца адначасова два дзеянні: выстава тавару і продаж. Гэта будзе не жылое памяшканне, а шоўрум дызайнера (zviazda.by, 30.08.2020).

ШПАГАТ (ням. Spagat) – 1. Тонкая трывалая вяровачка для звязвання, упакоўкі чаго-небудзь. 2. Фігура ў гімнастыцы, пры якой гімнаст садзідца, выцягваючы ногі да поўнага датыкання іх да падлогі так, што яны ўтвараюць адну прамую лінію. Стэфанія Міхайлаўна ў 70 гадоў садзілася на шпагат, апошні раз выйшла на сцэну ва ўзросце 90 гадоў (z viazda.by, 31.07.2022).

ШПІЁН (ням. Spion) – засакрэчаны агент, які выведвае дзяржаўныя і ваенныя тайны і выдае іх іншай дзяржаве. Хто не данёс, той не патрыёт, той шпіён, перажытак мінулага (z viazda.by, 09.11.2020).

ШПІЛЬ (ням. Spille) – вертыкальнае востраканцовае завяршэнне будынка ў выглядзе выцягнутых уверх конуса або піраміды. Паводле старадаўніх традыцый, ніводны будынак не мог быць вышэйшым за царкоўны шпіль (z viazda.by, 28.02.2022).

ШПІЛЬКА (ням. Spill) – 1. Засцежка для вопраткі, адзін канец якой хаваецца ў кручкаватае паглыбленне. 2. Заколка для валасоў y жаночай прычосцы. 3. Высокія тонкія абцасы ў жаночых туфлях. 4. Туфлі на такіх абцасах. Для прымацавання да адзежы выкарыстоўваецца шпілька (z viazda.by, 06.10.2021).

ШПІНАТ (ням. Spinat) – травяністая расліна сямейства лебядовых з ядомым лісцем, пашыраная ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы. Каб не адчуваць дэфіцыту ў такіх важных для здароўя рэчывах, дыетолагі раяць не адмаўляцца ад «асенне-зімовага» рацыёну цалкам, а калі мяса і яйкі зусім не выклікаюць апетыту, не забываць пра вінаград, арэхі, яблыкі, бананы, авакада, гарох, гарбузы, шпінат (z viazda.by, 10.07.2022).

ШПІЯНАЖ (ням. Spionage) – збіранне, выкраданне ці выведванне дзяржаўных і ваенных тайн з мэтай перадачы іх іншай дзяржаве. Незаконны збор ці атрыманне звестак, якія з'яўляюцца дзяржаўнымі сакрэтамі, з мэтай іх распаўсюджвання (пры адсутнасці прыкмет здрады дзяржаве ці шпіянажу) (z viazda.by, 08.06.2021).

ШПРОТЫ (ням. Sprotten) – дробная марская рыба сямейства селядцоў, a таксама кансервы з гэтай рыбы; кількі. Замест сёмгі на сярэдзіну бутэрброда можна пакласці чырвоную ікру, шпроты з агурочкам або здробненае яйка з маянэзам і часнаком (z viazda.by, 02.03.2022).

ШПРЫЦ (ням. Spritze) – медыцынскі інструмент y выглядзе цыліндра з поршнем і трубчастай іголкай для ўколаў. Пры ім праколваецца брушная сценка і праз іголку ў шпрыц набіраецца каляплодная вадкасць (z viazda.by, 06.04.2022).

ШПУЛЬКА (ням. Spule) – драўляны або металічны цыліндр, на які што-небудзь намотваецца. Відаць, таму, што маці ў гэты дзень не бралася за шытво і не адрывала нітак, а застаўляла сваю скрыначку з голкамі, гузікамі і шпулькамі высока на паліцу (z viazda.by, 06.06.2022).

ШРАМ (ням. Schramme) – след на скуры ад раны ў выглядзе паласы або рубца. Распавядаючы пра тое праз шмат гадоў, мастак не без гонару дэманстраваў вялікі шрам на патыліцы (z viazda.by, 28.04.2020).

ШРЫФТ (ням. Schrift) – 1. Сістэма візуальнага адлюстравання інфармацыі пры дапамозе ўмоўных знакаў. 2. Камплект літар, лічбаў і спецыяльных знакаў пэўнага малюнка. Колькасць памылак у выданні цалкам зразумелая і выбачальная, папера неблагая, шрыфт выразны, віньетка такая, што можна было на вокладку выкарыстаць і лепшую, больш трывалую паперу (z viazda.by, 08.05.2022).

ШТАБ (ням. Stab) – 1. Орган кіравання войскамі, a таксама памяшканне, дзе ён размешчаны. 2. Кіруючы орган чаго-небудзь. Пасля некаторага перапынку 60-гадовы Міхаіл Захараў увайшоў у трэнерскі штаб свайго роднага клуба – мінскага «Юнацтва» (z viazda.by, 30.07.2022).

ШТАБЕЛЬ (ням. Stapel) – роўна, y пэўным парадку складзены рад ці некалькі радоў чаго-небудзь. На тэрыторыі прадпрыемства ў вочы кідаецца штабель новых труб вялікага дыяметра (z viazda.by, 02.08.2021).

ШТАМ (ням. Stamm) – чыстая культура мікраарганізмаў, вылучаная з якой-небудзь пэўнай крыніцы (хворай жывёліны або чалавека), якая прымяняецца для прыгатавання вакцыны. Хоць у сусветнай прэсе існуе меркаванне, што штам больш кантагіёзны і цяжка праходзіць (z viazda.by, 09.08.2022).

ШТАМП (ням. Stampfe < ад іт. stampa ‘пячатка’) – 1. Форма для вырабу вялікай колькасці аднолькавых прадметаў спосабам ціску або чаканкі. 2. Прамавугольная пячатка з назвай і адрасам установы, прадпрыемства, арганізацыі. 3. Збіты моўны выраз. Незалежна ад таго, ставіцца пры гэтым штамп у пашпарце ці не (z viazda.by, 02.07.2022).

ШТАНГА (ням. Stange) – 1. Металічны прут як састаўная частка многіх інструментаў, механізмаў. 2. Бакавая стойка (часам і верхняя перакладзіна) футбольных і хакейных варот. 3. Спартыўны снарад y выглядзе металічнага прута з дыскамі на абодвух канцах для заняткаў цяжкай атлетыкай. У адчыненае акно ўбачыў, як у зале падымаюць штангі, глядзеў, як зачараваны (z viazda.by, 20.12.2021).

ШТАТЫЎ (ням. Stativ < ад лац. stativus ‘нерухомы’) – 1. Падстаўка для лабараторных прыбораў. 2. Складная трынога для фотаапарата, кінакамеры, геадэзічных або астранамічных прыбораў. Каб зрабіць здымак, трэба ўсталяваць камеру на штатыў, накіраваць на аб’ект і адсунуць затвор (z viazda.by, 22.05.2022).

ШТРАФ (ням. Strafe) – узаконенае пакаранне за правапарушэнне звычайна ў выглядзе грашовага спагнання, як правіла, у карысць дзяржавы, якое назначаецца за здзяйсненне правіны. Калі лясному фонду будзе нанесены ўрон, то штраф можа дасягаць 30 базавых велічынь (z viazda.by, 23.08.2022).

ШТРЫХ (ням. Strich) – 1. Тонкая рыса, лінія. 2. Характэрная ўласцівасць чаго-небудзь. Я вельмі люблю і паважаю кожную кропачку, кожны штрых, які Валерый Пятровіч пакідае на паперы, – прызнаўся падчас адкрыцця экспазіцыі загадчык кафедры графікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў Юрый Хілько (z viazda.by, 26.04.2022).

ШТРЫХКОД / ШТРЫХ-КОД (ням. Strich ‘штрых, палоска’ + Code ‘код’) – паслядоўнасць чорных і белых палос, якая прадстаўляе некаторую інфармацыю ў зручным для счытвання тэхнічнымі сродкамі выглядзе. Адсканаваўшы штрых-код на рэчы, можна даведацца пра гісторыю хваробы пацыента, ці маюцца алергічныя рэакцыі, супрацьпаказанні і гэтак далей (z viazda.by, 01.03.2021).

ШТУДЗІРАВАДЬ (ням. studieren < ад лац. studere ‘вучыцца’) – старанна вывучаць што-небудзь. Каб не штудзіраваць усе законы, дастаткова падключыцца да сацыяльных сетак, інстаграм- і тэлеграм-каналаў Мінюста, каб зразумець, якая мадэль паводзін правамерная, а якая – не (z viazda.by, 07.06.2021).

ШТУРМ (ням. Sturm) – 1. Рашучая атака крэпасці, горада, апорнага пункта або ўмацаванай пазіцыі праціўніка. 2. Рашучыя дзеянні, накіраваныя на дасягненне чаго-небудзь. У гэты ж дзень партызаны пайшлі на вырашальны штурм, адбілі ў немцаў мястэчка і ўсіх зняволеных (z viazda.by, 21.06.2021).

ШТЭКЕР (ням. Stecker) – металічны кантактны стрыжань, які служыць аднаполюснай вілкай штэпсельнага злучэння. У першую чаргу адключыце ўсе электрапрыборы і выцягніце штэкер вонкавай антэны з тэлевізара, спыніце тэлефонныя размовы (z viazda.by, 19.07.2021).

ШТЭМПЕЛЬ (ням. Stempel) – пячатка з выпуклым адваротным надпісам або малюнкам, a таксама адбітак, зроблены такой пячаткай. Названыя выступоўцы ўзялі ўдзел у цырымоніі гашэння паштовай прадукцыі спецыяльным памятным штэмпелем (z viazda.by, 13.07.2021).

ШТЭПСЕЛЬ (ням. St ö psel) – прыстасаванне ў выглядзе металічнай вілкі ў пластмасавым корпусе для падключэння ў электрычную сетку электрычных прыбораў. Уключаючы электраабагравальнік у сетку, пераканайцеся, што і штэпсель прыбора ўстаўлена ў разетку шчыльна (z viazda.by, 20.09.2021).

ШЭНГЕН (ням., фр. Schengen) – 1. Назва населенага пункта ў Люксембургу, каля якога было падпісана Шэнгенскае пагадненне. 2. Скарочаная назва Шэнгенскага пагаднення, якое ўстанаўлівае адзіную бязвізавую прастору ў краінах, якія яго падпісалі. 3. Віза на наведванне краін Шэнгенскай зоны. Турыстычны шэнген нам пакуль ніхто не выдае (z viazda.by, 30.06.2020).